Barnaréttur - meðlag

1.2.2012

aftur á yfirlitssíðu barnaréttar

Á hverjum hvílir framfærsluskylda?

Foreldrum barns ber skylda til þess að framfæra það. Með skyldu til framfærslu er átt við að foreldrum sé skylt að fæða og klæða barn og sjá því fyrir húsnæði, eða að leggja til fjárframlög í þessum tilgangi. Framfærslunni á að haga með hliðsjón af högum foreldranna og þörfum barnsins.

Stjúpforeldri og sambúðarforeldri ber líka skylda til að framfæra barn maka síns en sú framfærsluskylda er aðeins virk meðan hjúskapur eða sambúð við foreldri barns varir og einungis ef viðkomandi fer með forsjá barnsins ásamt foreldri þess. Stjúp- eða sambúðarforeldri getur aldrei orðið meðlagsskylt með barni maka síns.

Framfærsluskyldu foreldra lýkur þegar barn verður 18 ára, sbr. þó um menntunarframlag í sérstökum lið. Ef barn giftist áður en það verður 18 ára fellur framfærsluskyldan þó niður nema sýslumaður ákveði að hún skuli haldast til 18 ára aldurs.
í efnisyfirlit ^

Hver getur krafist meðlags?

Það er sá sem stendur straum af framfærslu barns sem getur krafist meðlags en viðkomandi verður að fara með forsjá þess eða barnið að búa hjá honum með lögmætum hætti.

Ef foreldrar fara saman með forsjá barns (sameiginleg forsjá) getur það foreldri sem barnið á lögheimili hjá (og barnið býr að jafnaði hjá) krafist þess að hinu foreldrinu verði gert að greiða meðlag.

Meðlagið tilheyrir barni en sá sem annast framfærslu þess tekur við meðlagsgreiðslunum og notar til framfærslu barnsins.
í efnisyfirlit ^

Hvenær á að ákveða meðlagsgreiðslur?

Foreldrar verða að ákveða meðlagsgreiðslur við skilnað, slit skráðrar sambúðar og þegar breytingar á forsjá eru gerðar. Þetta á við hvort sem forsjá er sameiginleg eða í höndum annars foreldris.

Ef foreldrar semja um meðlagsgreiðslur er nauðsynlegt að sýslumaður staðfesti samninginn svo hann öðlist gildi samkvæmt barnalögum.

Ef ekki næst samkomulag um meðlagið úrskurðar sýslumaður um skyldu foreldris til greiðslu meðlags. Í sérstökum tilvikum getur dómari ákveðið meðlagsgreiðslur með barni, þ.e. ef faðernismál eða forsjármál vegna barnsins er til meðferðar fyrir dómi.
í efnisyfirlit ^

Einfalt meðlag

Foreldrar mega ekki semja um lægra meðlag en sem nemur barnalífeyri Tryggingastofnunar ríkisins, eins og hann er á hverjum tíma. Það kallast einfalt meðlag. Það má heldur ekki úrskurða lægra meðlag. Einfalt meðlag er kr. 24.230,- frá 1. janúar 2012.
í efnisyfirlit ^

Aukið meðlag

Foreldrar geta að sjálfsögðu samið um hærra meðlag en einfalt en ef ágreiningur rís um fjárhæð meðlags getur sýslumaður úrskurðað meðlagsgreiðanda til greiðslu aukins meðlags, þ.e. ef meðlagsgreiðandi hefur fjárhagslegt bolmagn til þess að greiða hærra meðlag en einfalt og að uppfylltum lagaskilyrðum að öðru leyti.
í efnisyfirlit ^

Ef gerð er krafa um aukið meðlag á að ákveða fjárhæð meðlagsins með hliðsjón af þörfum barnsins og fjárhagsstöðu og öðrum högum beggja foreldra, þar á meðal aflahæfi þeirra. Þannig er t.d. tekið tillit til þess ef meðlagsgreiðandi hefur fyrir öðrum eigin börnum að sjá. Á hinn bóginn er almennt ekki tekið sérstakt tillit til þess ef meðlagsgreiðandi hefur á heimili sínu stjúpbörn enda er greitt meðlag með þeim af foreldri þeirra. Þá hafa eignir og skuldir meðlagsgreiðanda venjulega lítil áhrif við ákvörðun meðlagsfjárhæðar, en slíkt kemur helst til álita ef eignir eða skuldir eru verulega umfram það sem venjulegt getur talist, eða ef til óhjákvæmilegra skulda hefur verið stofnað. Þá er líka litið til aðstæðna barnsins sjálfs og þess foreldris sem það býr hjá og geta t.d. aukin útgjöld vegna sérþarfa eða veikinda barns eða skert aflahæfi foreldris, t.d. vegna umönnunar barns, skipt máli við ákvörðun meðlagsfjárhæðar.

Innanríkisráðuneytið lætur sýslumönnum árlega í té viðmiðunarfjárhæðir sem hafðar eru til leiðbeiningar við ákvarðanatöku í málum vegna krafna um aukið meðlag. Meginmarkmiðið með því að gefa slíkar leiðbeiningar er að tryggja að samræmis og jafnræðis sé gætt við ákvarðanatöku í meðlagsmálum. Leiðbeiningarnar hafa að geyma upplýsingar um þær tekjur sem meðlagsgreiðandi er almennt talinn þurfa að hafa að jafnaði til að geta greitt aukið meðlag.

Samkvæmt töflunni sem gildir frá 30. september 2011 eru fjárhæðirnar eftirfarandi:

Við útreikning tekna aðila eru venjulega lagðar til grundvallar meðaltekjur þeirra, 2-3 næstliðinna ára, m.a. í því skyni að jafna út þær sveiflur sem kunna að vera á tekjuöflun milli ára, án þess að um varanlegar breytingar á tekjum sé að ræða.

Framangreind tafla er aðeins höfð til viðmiðunar. Atvik hvers máls eru metin sérstaklega áður en ákvörðun er tekin um aukið meðlag.
í efnisyfirlit ^

Breytingar á meðlagsgreiðslum

Foreldrar geta hvenær sem er breytt fyrri ákvörðun um meðlag með samningi sín á milli svo framarlega að greitt sé a.m.k. einfalt meðlag eftir breytinguna. Sýslumaður verður að staðfesta hinn nýja samning foreldranna svo hann hafi gildi samkvæmt barnalögum.

Sýslumaður getur breytt meðlagsákvörðun ef rökstudd krafa kemur fram um það frá foreldri en það eru mismundi kröfur gerðar eftir því hvort um samning eða úrskurð eða dóm er að ræða. Sýslumaður má breyta samningi foreldra ef aðstæður hafa breyst verulega, eða ef samningurinn gengur í berhögg við þarfir barns eða ef samningurinn er ekki í samræmi við fjárhagsstöðu foreldra. Sýslumaður getur á hinn bóginn breytt úrskurði sínum eða dómi ef hagir foreldra eða barns hafa breyst.

Það er að jafnaði ekki heimilt samkvæmt barnalögum að breyta meðlagi sem er gjaldfallið, það er að segja samningi eða úrskurði verður almennt ekki breytt aftur í tímann. Þess vegna miðast breytingar venjulega við 1. næsta mánaðar eftir að krafa er sett fram á embætti sýslumanns.
í efnisyfirlit ^

Sérstök framlög

Í vissum tilvikum getur sýslumaður úrskurðað meðlagsgreiðanda til þess að greiða hinu foreldrinu sérstök framlög vegna sérstakra tilefna. Slík framlög koma til viðbótar reglubundnum meðlagsgreiðslum. Þannig má úrskurða hann til þess að greiða framlög vegna skírnar barns, fermingar, gleraugnakaupa, tannréttinga, sjúkdóms þess eða greftrunar.

Önnur tilefni geta einnig orðið grundvöllur slíkra framlaga en þó aðeins ef þau eru sérstaks eðlis en ekki almenns, því reglubundnum meðlagsgreiðslum er ætlað að standa straum af almennri framfærslu barns. Meðlagsgreiðandi verður því almennt ekki úrskurðaður til þess að taka þátt í kostnaði vegna tónlistarnáms barns eða íþróttaiðkunar á grundvelli ákvæðis um sérframlög. Kostnaður vegna sérkennslu vegna námserfiðleika barns getur á hinn bóginn orðið tilefni úrskurðar um sérstakt framlag.

Foreldri verður að leggja fram kröfu um sérstakt framlag fyrir sýslumann innan þriggja mánaða frá því svara varð til útgjalda, nema eðlileg ástæða hafi verið að bíða með að leggja fram slíka kröfu. Dæmi um kröfur sem getur verið eðlilegt að bíða með að setja fram eru kröfur vegna tannréttinga barns. Þegar um tannréttingar er að ræða er oft eðlilegt að safna nokkrum reikningum saman og krefjast framlags vegna nokkurra í einu. Þá þarf að gæta að því að leggja fram kröfu um framlag innan þriggja mánaða frá því tannréttingameðferð lauk. Með lokum meðferðar er átt við það tímamark þegar föst tæki eru fjarlægð af tönnum samkvæmt staðfestingu réttingatannlæknis

Innanríkisráðuneytið gefur út leiðbeiningar til sýslumanna um viðmiðunarfjárhæðir vegna þriggja tegunda krafna um sérstök framlög. Samkvæmt leiðbeiningum ráðuneytisins frá 30. september 2011 þykja fjárhæðirnar nú hæfilega ákveðnar á bilinu 63.000-83.000 kr. vegna fermingar, 17.000-21.000 kr. vegna skírnar og 63.000-93.000 kr. vegna greftrunar. Ekki eru gefnar út leiðbeiningar vegna annarra tilefna.
í efnisyfirlit ^

Menntunarframlag

Þótt almennri framfærsluskyldu foreldris gagnvart barni ljúki þegar barn verður 18 ára er heimilt að ákveða framlag til menntunar eða starfsþjálfunar ungmennis samkvæmt kröfu þess allt til þess er það nær 20 ára aldri. Það er ungmennið sjálft sem stendur að beiðni um menntunarframlag og framlagið tilheyrir því.

Samþykki foreldri kröfu ungmennis um menntunarframlag gefur sýslumaður út sérstaka staðfestingu þar að lútandi og getur ungmenni leitað til Tryggingastofnunar ríkisins og fengið framlagið greitt þaðan, gegn framvísun á frumriti staðfestingarinnar.

Hafni foreldri kröfu ungmennis úrskurðar sýslumaður um skyldu þess til greiðslu framlagsins. Í barnalögum er aðeins kveðið á um heimild til að úrskurða menntunarframlag og er ákvörðun tekin á grundvelli fjárhagslegrar og félagslegrar stöðu beggja aðila. Aðeins ef foreldri er talið hafa fjárhagslegt bolmagn til að greiða menntunarframlag og ef atvik máls mæla með því að öðru leyti er slíkt framlag úrskurðað.

Samkvæmt lögum um félagslega aðstoð er tryggingaráði heimilt að úrskurða barnalífeyri með ungmenni sem stundar sannanlegt nám ef úrskurði um menntunarframlag á hendur foreldrinu verður ekki við komið vegna efnaleysis þess, eða ef ekki tekst að hafa uppi á foreldrinu.
í efnisyfirlit ^

Greiðsla meðlags og innheimtuúrræði

Tryggingastofnun ríkisins er skylt að greiða foreldri meðlag og sérstök framlög og ungmenni menntunarframlag hvort sem greiðslurnar byggja á dómi, dómsátt, úrskurði sýslumanns eða samningi staðfestum af honum. Meðlagsviðtakandi verður þó að vera búsettur hér á landi til að geta notið greiðslna frá Tryggingastofnun. Greiðsluskylda stofnunarinnar takmarkast einnig af lögum um almannatryggingar. Þannig greiðir Tryggingastofnun t.d. aldrei meira en sem nemur einföldu meðlagi með barni og því verður meðlagsviðtakandi að sjá um innheimtu aukins meðlags.

Það má gera fjárnám hjá meðlagsgreiðanda fyrir meðlagi, sérstökum framlögum og menntunarframlögum.
í efnisyfirlit ^

Eyðublöð og nánari upplýsingar

Eyðublöð er varða meðlagsmál er að finna á vef sýslumanna, syslumenn.is. Gæta verður að því að láta allar nauðsynlegar upplýsingar og gögn fylgi með.
Samningur um menntunarframlag skv. 62. gr. barnalaga, nr. 76/2003
Beiðni um fjárframlag vegna menntunar / starfsþjálfunar

Samningur um framlag skv. 60. gr. barnalaga, nr. 76/2003
Beiðni um fjárframlag vegna sérstakra útgjalda skv. 60. gr. barnalaga, nr. 76/2003

Samningur um meðlag skv. 55. gr. barnalaga, nr. 76/2003
Beiðni um úrskurð um einfalt meðlag
Beiðni um úrskurð um aukið meðlag
Greinargerð um fjárhag og félagslega stöðu vegna kröfu um aukið meðlag
í efnisyfirlit ^


Um framfærslu barna er fjallað í IX. kafla barnalaga.
Barnalögin í heild sinni er að finna hér á vef Alþingis.

Greinargerð með frumvarpinu sem varð að lögunum er að finna hér:
http://www.althingi.is/altext/128/s/0181.html
Í greinargerðinni er að finna skýringar við alla kafla laganna og sérstakar skýringar við einstakar greinar þeirra.

Lög um almannatryggingar
Lög um félagslega aðstoð
Vefur Tryggingastofnunar ríkisins: http://www.tr.is